ارزیابی چندبعدی پروژه‌ها: توسعه یک شاخص ترکیبی بازده با استفاده از مدل‌های تصمیم‌گیری سلسله‌مراتبی و تجمیع وزنی

نویسندگان

https://doi.org/10.22105/msda.v3i4.130

چکیده

هدف: در سال‌های اخیر، ناکارآمدی در تخصیص منابع و انباشت پروژه‌های نیمه‌تمام به یکی از چالش‌های اساسی در بسیاری از سازمان‌ها و نظام‌های سرمایه‌گذاری تبدیل شده است. از آن‌جا که پروژه‌ها در عمل به‌ندرت به‌صورت مستقل اجرا و مدیریت می‌شوند و معمولا در قالب سبدی از پروژه‌های به‌هم‌پیوسته مورد ارزیابی و تصمیم‌گیری قرار می‌گیرند، ضرورت بهره‌گیری از رویکردهای پویا و چندبعدی برای ارزیابی، اولویت‌بندی و انتخاب پروژه‌ها بیش‌ازپیش احساس می‌شود. هدف اصلی این پژوهش، توسعه یک چارچوب جامع ارزیابی چندبعدی و ارایه یک شاخص ترکیبی بازده وزنی به‌منظور پشتیبانی از تصمیم‌گیری در انتخاب بهینه سبد پروژه‌ها در محیط‌های پیچیده و پرتلاطم است.

روش‌شناسی پژوهش: این مطالعه با رویکردی کاربردی و مبتنی بر تصمیم‌گیری چندمعیاره انجام شده است. در مرحله نخست، شاخص‌های اصلی ارزیابی پروژه در هشت حوزه کلیدی شناسایی و وزن‌دهی آن‌ها با استفاده از یک مدل تصمیم‌گیری سلسله‌مراتبی انجام شد. سپس، ۳۶ زیرشاخص مرتبط از طریق روش تجمیع وزنی وزن‌دهی شده و در ادامه، بازده وزنی هر پروژه با استفاده از روش تجمیع وزنی استاندارد محاسبه گردید. به‌منظور اعتبارسنجی شاخص بازده پیشنهادی، از تحلیل رگرسیون خطی چندگانه بر روی داده‌های مربوط به ۱۶۰ پروژه استفاده شد.

یافته‎ها: نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که ۳۶ زیرشاخص شناسایی‌شده قادر به تبیین %۹۳٫۳ از واریانس بازده پروژه‌ها هستند (R² = 0.933). همچنین، ضرایب بتای بالا و مقادیر بسیار کوچک p-value بیانگر معناداری آماری و قدرت تبیینی بالای این شاخص‌ها در توضیح تغییرات بازده پروژه‌ها است. این نتایج نقش کلیدی عوامل شناسایی‌شده را در موفقیت یا شکست پروژه‌ها تایید می‌کند.

اصالت/ارزش افزوده علمی: نوآوری این پژوهش در ارایه یک شاخص ترکیبی بازده نهفته است که با تلفیق ارزیابی‌های کیفی و کمی و بهره‌گیری هم‌زمان از وزن‌دهی سلسله‌مراتبی و تجمیع وزنی، امکان ارزیابی دقیق‌تر پروژه‌ها را در سطح سبد فراهم می‌آورد. در این چارچوب، وزن معیارها به‌صورت وابسته به شرایط و بر مبنای سناریوهای مختلف ویژگی‌های پروژه تعیین می‌شود. چارچوب پیشنهادی، ابزاری نظام‌مند و کاربردی برای ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری و هم‌راستاسازی پروژه‌ها با اهداف راهبردی سازمان‌ها ارایه می‌دهد.

کلمات کلیدی:

تصمیم‌گیری چندمعیاره، ارزیابی سبد پروژه، وزن‌دهی سلسله مراتبی، تجمیع وزنی، شاخص بازده ترکیبی

مراجع

  1. [1] Kuchta, D., & Zabor, A. (2021). Fuzzy modelling and control of project cash flows. Journal of intelligent & fuzzy systems, 42(1), 155–168. https://doi.org/10.3233/JIFS-219183
  2. [2] Alfia, V. (2021). Approaches to building default probability models for financial instruments of project financing at long time Horizons. Corporate finance, 15(4), 66–87. https://doi.org/10.17323/j.jcfr.2073-0438.15.4.2021.66-87
  3. [3] Project Management Institute. (2017). The standard for portfolio management. https://www.pmi.org/standards/for-portfolio-management
  4. [4] Project Management Institute. (2021). A guide to the project management body of knowledge (PMBOK®guide)-Seventh edition and the standard for project management. https://tegnum.edu.pe/wp-content/uploads/2023/09/project-management-institute-a-guide-to-the-project-management-body-of-knowledge-pmbok-r-guide-pmbok®️-guide-project-management-institute-2021.pdf
  5. [5] Silva, C. G., Meidanis, J., Moura, A. V., Souza, M. A., Viadanna, P. Jr., Oliveira, M. R., Lima, G. A. C., & Barros, R. S. V. (2017). An improved visualization-based approach for project portfolio selection. Computers in human behavior, 73, 685–696. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.12.083
  6. [6] Barbosa, L. C. M., de Oliveira, P. C. S., Cunha, J. P. N., & Morais, F. S. (2021). Performance indicators system for a metallurgical project portfolio management. Gestão & produção, 28(4), e5529. https://doi.org/10.1590/1806-9649-2020v28e5529
  7. [7] Shenhar, A. J., & Dvir, D. (2007). Reinventing project management: the diamond approach to successful growth and innovation. Harvard Business Review Press. https://www.amazon.co.uk/Reinventing-Project-Management-Successful-Innovation/dp/1591398002
  8. [8] Ngacho, C., & Das, D. (2014). A performance evaluation framework of development projects: An empirical study of constituency development fund (CDF) construction projects in Kenya. International journal of project management, 32(3), 492–507. https://doi.org/10.1016/j.ijproman.2013.07.005
  9. [9] Altın, Z., & Livvarçin, Ö. (2015). A quantitative model proposal for the assesment of project performance: The bridge model. Manisa celal bayar üniversitesi sosyal bilimler dergisi, 13(2), 1–26. https://doi.org/10.18026/cbusos.48765
  10. [10] Kerzner, H. (2025). Project management: A systems approach to planning, scheduling, and controlling. John Wiley & Sons. https://b2n.ir/mu9992
  11. [11] Osei-Kyei, R., & Chan, A. P. (2015). Review of studies on the critical success factors for public-private partnership (PPP) projects from 1990 to 2013. International journal of project management, 33(6), 1335–1346. https://doi.org/10.1016/j.ijproman.2015.02.008
  12. [12] Kaplan, R. S., & Norton, D. P. (2015). Balanced scorecard success: The Kaplan-Norton collection (4 Books). Harvard Business Review Press. https://www.amazon.co.uk/Balanced-Scorecard-Success-Kaplan-Norton-Collection-ebook/dp/B0195OPO5C
  13. [13] Quesado, P., Marques, S., Silva, R., & Ribeiro, A. (2022). The balanced scorecard as a strategic management tool in the textile sector. Administrative sciences, 12(1), 38. https://doi.org/10.3390/admsci12010038
  14. [14] Radulescu, C. Z., Radulescu, M., & Boncea, R. (2022). A multi-criteria decision support and application to the evaluation of the fourth wave of COVID-19 pandemic. Entropy, 24(5), 642. https://doi.org/10.3390/e24050642
  15. [15] Saaty, T. L., & Vargas, L. G. (2022). The analytic hierarchy process. Springer. https://www.researchgate.net/publication/362349026
  16. [16] Casanovas-Rubio, M. del M., & Vinolas, B. (2024). New method for assigning cardinal weights in multi-criteria decision-making: The constant weight ratio method. Operational research, 24(2), 28. https://doi.org/10.1007/s12351-024-00833-w
  17. [17] Rezaei, J. (2015). Best-worst multi-criteria decision-making method. Omega, 53, 49–57. https://doi.org/10.1016/j.omega.2014.11.009
  18. [18] Tzeng, G. H., & Huang, J. J. (2011). Multiple attribute decision making: Methods and applications. CRC press. https://doi.org/10.1201/b11032
  19. [19] Abdullah, L., & Adawiyah, C. W. R. (2014). Simple additive weighting methods of multi criteria decision making and applications: A decade review. International journal of information processing and management, 5(1), 39–49. https://ai.updf.com/hk/paper-detail/simple-additive-weighting-methods-of-multi-criteria-decision-making-and-abdullah-adawiyah-05a0d6d88b7a86fd783f736532af68e0e297e299
  20. [20] Panjaitan, M. I. (2019). Simple additive weighting (SAW) method in determining beneficiaries of foundation benefits. Login, 13(1), 19–25. https://media.neliti.com/media/publications/326766-simple-additive-weighting-saw-method-in-f8f093e8.pdf
  21. [21] Masudi Far, P., Mossalanejad, A., & Azizi, M. (2022). A framework for project portfolio strategic planning by utilizing thematic analysis method. Industrial management journal, 13(4), 634-663. (In Persian). https://doi.org/10.22059/IMJ.2022.332189.1007874
  22. [22] Koopman, K., & Cumberlege, R. (2021). Cash flow management by contractors. IOP conference series: Earth and environmental science (Vol. 654, p. 12028). IOP Publishing. https://doi.org/10.1088/1755-1315/654/1/012028
  23. [23] Killen, C. P., Geraldi, J., & Kock, A. (2020). The role of decision makers’ use of visualizations in project portfolio decision making. International journal of project management, 38(5), 267–277. https://doi.org/10.1016/j.ijproman.2020.04.002
  24. [24] Bodie, Z., Kane, A., & Marcus, A. J. (2014). Investments. McGraw-Hill Education Asia. https://info.mheducation.com/rs/128-SJW-347/images/Bodie_Preface_Investments_13e.pdf
  25. [25] Khanlou Savejbolagh, M., Nourolahzadeh, N., & Darabi, R. (2024). Determining the optimal investment portfolio in civil servants pension fund using Markowitz and value at risk models. Iranian journal of insurance research, 13(2), 173-188. (In Persian). https://doi.org/10.22056/ijir.2024.02.06
  26. [26] Aghamohammadi, A., Ohadi, F., Seighaly, M., & Banimahd, B. (2023). Provide an optimization model for assessing entry risk digital currency to the islamic banking currency portfolio in Iran. Financial management strategy, 11(4), 219-240. (In Persian). https://doi.org/10.22051/jfm.2019.24952.2003
  27. [27] Zolfaghari, S., & Mousavi, S. M. (2021). A novel mathematical programming model for multi-mode project portfolio selection and scheduling with flexible resources and due dates under interval-valued fuzzy random uncertainty. Expert systems with applications, 182, 115207. https://doi.org/10.1016/j.eswa.2021.115207
  28. [28] Barbati, M., Greco, S., & Figueira, J. R. (2025). A multi-objective portfolio of portfolios problem with qualitative performance assessments. https://arxiv.org/abs/2503.02373
  29. [29] Aghajani, M., Ruge, G., & Jugdev, K. (2023). An integrative review of project portfolio management literature: Thematic findings on sustainability mindset, assessment, and integration. Project management journal, 54(6), 629–650. https://doi.org/10.1177/87569728231172668
  30. [30] Black, W., & Babin, B. J. (2019). Multivariate data analysis: Its approach, evolution, and impact. In The great facilitator: reflections on the contributions of Joseph F. Hair, Jr. to marketing and business research (pp. 121–130). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-06031-2_16

دانلود

چاپ شده

2026-01-28

شماره

دوره 3 شماره 4 (2025): علوم مدیریت و تحلیل تصمیم

نوع مقاله

مقالات شماره جاری

ارجاع به مقاله

دماوندی م., & سازور ز. (2026). ارزیابی چندبعدی پروژه‌ها: توسعه یک شاخص ترکیبی بازده با استفاده از مدل‌های تصمیم‌گیری سلسله‌مراتبی و تجمیع وزنی. علوم مدیریت و تحلیل تصمیم , 3(4), 434-472. https://doi.org/10.22105/msda.v3i4.130
Crossref
Scopus
Google Scholar
Europe PMC

مقالات مشابه

##common.pagination##

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.